Stary Cygań

Graj, Cyganie, przepiłeś zapłatę,

Wstrzymaj stopy do tańca się rwące;

Czym jest troska o wodzie i chlebie,

W zimny puchar lej wina jak słońce.

Na tym świecie takie bywa życie,

Raz się marznie, raz goreje skrycie.

Graj, Cyganie, nad skrzypcami drżyj,

Aż się smyczek postrzępi jak kij;

Puchar, serce całe w smutku, w winie,

Graj, Cyganie, a troska przeminie!

Niech krew twoja jak nurt żywy kipi,

Niech mózg w głowie jako popiół zblednie,

Niech się struna każda stanie burzą,

Oczy błysną jak komety we dnie.

Jak grad twardy była ludzkie ziarno,

Gdy się siało w ową ziemię czarną –

Graj, Cyganie, nad skrzypcami drżyj,

Aż się smyczek postrzępi jak kij;

Puchar, serce całe w smutku, w winie,

Graj, Cyganie, a troska przeminie!

Ucz się pieśni od dźwięcznej ulewy,

Jakże ona płacze i narzeka;

Zmiata statki i wyrywa drzewa,

I zabija zwierza i człowieka;

Dziś jest wojną w świecie nieobjętym,

Pękł grób Boga w tej krainie świętej.

Graj, Cyganie, nad skrzypcami drżyj,

Aż się smyczek postrzępi jak kij;

Puchar, serce całe w smutku, w winie,

Graj, Cyganie, a troska przeminie!

Czyjeż to stłumione westchnienie,

Co wciąż krzyczy, płacze, pędzi wściekle,

Kto dobija się do pował nieba,

Żeby niebo łkało jak młyn w piekle?

Dusza, serce, spadający anioł,

Nadzieja, wojska, co padły za nią?

Graj, Cyganie, nad skrzypcami drżyj,

Aż się smyczek postrzępi jak kij;

Puchar, serce całe w smutku, w winie,

Graj, Cyganie, a troska przeminie!

Jak gdybyśmy słyszeli w pustyni,

Biednego człowieka dzikie żale

I kij brata na braterskiej głowie,

Pacierz sierot przy nagrobnej skale,

Sępich skrzydeł lot cichszy niż dusza,

Nieśmiertelny ból Prometeusza.

Graj, Cyganie, nad skrzypcami drżyj,

Aż się smyczek postrzępi jak kij;

Puchar, serce całe w smutku, w winie,

Graj, Cyganie, a troska przeminie!

Niech się ziemia, ta oślepła gwiazda,

W gorzkiej mazi obraca na osi,

Niech się z grzechu na zawsze oczyści

I o łaskę w środku ognia prosi,

Niech przybywa Noe na ratunek

I świat nowy, i nowy gatunek.

Graj, Cyganie, nad skrzypcami drżyj;

Aż się smyczek postrzępi jak kij;

Puchar, serce całe w smutku, w winie,

Graj, Cyganie, a troska przeminie!

Graj, nie czekaj - raczej odłóż skrzypce.

Będzie jeszcze święto na tym świecie;

Kiedy gniew się uspokoi w burzy

I niezgoda wykrwawi się wreszcie,

Wtedy zagraj ogniściej od nowa,

Byś się bogom, Cyganie, spodobał.

Wtedy smyczek znów dó ręki weż

I niech czoło rozpogodzi pieśń.

Niech twe serce napełni się winem,

Graj, Cyganie, a troska przeminie.