Graj, Cyganie, przepiłeś zapłatę,
Tzigane, vas-y, c'est assez tangué!
Wstrzymaj stopy do tańca się rwące;
Ton salaire est bu, il n'est pas gagné.
Czym jest troska o wodzie i chlebie,
Eau claire et pain noir doublent nos soucis,
W zimny puchar lej wina jak słońce.
Verse au verre morne un vin pour chanter.
Na tym świecie takie bywa życie,
C'est bien ça la vie en ce monde-ci,
Raz się marznie, raz goreje skrycie.
Tantôt l'on y gèle et tantôt l'on cuit.
Graj, Cyganie, nad skrzypcami drżyj,
Joue, profites-en, plus vite, plus fort!
Aż się smyczek postrzępi jak kij;
Demain ton archet sera du bois mort.
Puchar, serce całe w smutku, w winie,
Au coeur le chagrin, au verre l'ivresse...
Graj, Cyganie, a troska przeminie!
Tzigane vas-y, meure la tristesse!
Niech krew twoja jak nurt żywy kipi,
Comme le torrent que ton sang écume,
Niech mózg w głowie jako popiół zblednie,
Que ton cerveau cogne au mur de ton front,
Niech się struna każda stanie burzą,
Qu'au fond de tes yeux brille une comète,
Oczy błysną jak komety we dnie.
Tempête de corde à coups d'archet prompt.
Jak grad twardy była ludzkie ziarno,
Voilà que ton champ frappe en grêle sombre,
Gdy się siało w ową ziemię czarną –
L'humaine moisson n'a que son poids d'ombre.
Graj, Cyganie, nad skrzypcami drżyj,
Joue, profites-en, plus vite, plus fort!
Aż się smyczek postrzępi jak kij;
Demain ton archet sera du bois mort.
Puchar, serce całe w smutku, w winie,
Au coeur le chagrin, au verre l'ivresse...
Graj, Cyganie, a troska przeminie!
Tzigane vas-y, meure la tristesse!
Ucz się pieśni od dźwięcznej ulewy,
Que ton chant s'accorde aux voix de l'orage,
Jakże ona płacze i narzeka;
A ses pleurs, sa plainte et ses plus hauts cris.
Zmiata statki i wyrywa drzewa,
Il dessouche l'arbre, il fend le navire,
I zabija zwierza i człowieka;
Tue bêtes et gens, étrangle la vie.
Dziś jest wojną w świecie nieobjętym,
La guerre en ce monde erre déchaînée,
Pękł grób Boga w tej krainie świętej.
Le tombeau du Christ frémit en Judée.
Graj, Cyganie, nad skrzypcami drżyj,
Joue, profites-en, plus vite, plus fort!
Aż się smyczek postrzępi jak kij;
Demain ton archet sera du bois mort.
Puchar, serce całe w smutku, w winie,
Au coeur le chagrin, au verre l'ivresse...
Graj, Cyganie, a troska przeminie!
Tzigane vas-y, meure la tristesse!
Czyjeż to stłumione westchnienie,
Qui a murmuré, qui a soupiré?
Co wciąż krzyczy, płacze, pędzi wściekle,
Quel est cet effroi, cette chevauchée,
Kto dobija się do pował nieba,
Quel moulin d'enfer moud de tels sanglots,
Żeby niebo łkało jak młyn w piekle?
Quelles folles mains dans le ciel cachées
Dusza, serce, spadający anioł,
Martèlent sa voûte? Un archange noir,
Nadzieja, wojska, co padły za nią?
Une armée vaincue en quête d'espoir?
Graj, Cyganie, nad skrzypcami drżyj,
Joue, profites-en, plus vite, plus fort!
Aż się smyczek postrzępi jak kij;
Demain ton archet sera du bois mort.
Puchar, serce całe w smutku, w winie,
Au coeur le chagrin, au verre l'ivresse...
Graj, Cyganie, a troska przeminie!
Tzigane vas-y, meure la tristesse!
Jak gdybyśmy słyszeli w pustyni,
Le monde désert n'est plus que l'écho
Biednego człowieka dzikie żale
Des rauques fureurs de l'homme insoumis.
I kij brata na braterskiej głowie,
Le sifflement sec des coups fratricides;
Pacierz sierot przy nagrobnej skale,
Premiers orphelins, qu'ils vont loin, vos cris!
Sępich skrzydeł lot cichszy niż dusza,
Entends frissonner le vol du rapace:
Nieśmiertelny ból Prometeusza.
Prométhée offert à son bec vorace!
Graj, Cyganie, nad skrzypcami drżyj,
Joue, profites-en, plus vite, plus fort!
Aż się smyczek postrzępi jak kij;
Demain ton archet sera du bois mort.
Puchar, serce całe w smutku, w winie,
Au coeur le chagrin, au verre l'ivresse...
Graj, Cyganie, a troska przeminie!
Tzigane vas-y, meure la tristesse!
Niech się ziemia, ta oślepła gwiazda,
Qu'elle tourne donc en ses eaux funèbres
W gorzkiej mazi obraca na osi,
Cette morne terre, étoile de peu.
Niech się z grzechu na zawsze oczyści
De tant de forfaits, de fausses richesses
I o łaskę w środku ognia prosi,
Que la purifie un torrent de feu.
Niech przybywa Noe na ratunek
Et que vienne alors l'arche de Noë
I świat nowy, i nowy gatunek.
Pour que naisse un monde enfin redimé!
Graj, Cyganie, nad skrzypcami drżyj;
Joue, profites-en, plus vite, plus fort!
Aż się smyczek postrzępi jak kij;
Demain ton archet sera du bois mort.
Puchar, serce całe w smutku, w winie,
Au coeur le chagrin, au verre l'ivresse...
Graj, Cyganie, a troska przeminie!
Tzigane vas-y, meure la tristesse!
Graj, nie czekaj - raczej odłóż skrzypce.
Vas-y! Mais non, laisse en repos tes cordes!
Będzie jeszcze święto na tym świecie;
Le monde aura des jours de fête encor,
Kiedy gniew się uspokoi w burzy
Quand la fatigue aura pris la tempête
I niezgoda wykrwawi się wreszcie,
Et les combats mis fin aux désaccords.
Wtedy zagraj ogniściej od nowa,
Venue la paix, lors tu joueras joyeux
Byś się bogom, Cyganie, spodobał.
Pour enchanter de musique les dieux.
Wtedy smyczek znów dó ręki weż
En ce jour-là, tu prendras ton archet,
I niech czoło rozpogodzi pieśń.
Ton sombre front sera clair de reflets.
Niech twe serce napełni się winem,
Le coeur empli du vin de l'allégresse
Graj, Cyganie, a troska przeminie.
Tu chanteras la mort de la tristesse.