Hová lépsz most, gondold meg, oh tudós,

Zważ, oto wchodzisz; uczony człowieku,

Az emberiségnek elhányt rongyain

Na porzucone łachmany ludzkości.

Komor betűkkel, mint a téli éj,

Z ponurych liter jak z zimowej nocy

Leírva áll a rettentő tanulság:

Zieje tu morał przepełniony zgrozą:

     "Hogy míg nyomorra milliók születnek,

„Póki na nędzę rodzą się miliony,

Néhány ezernek jutna üdv a földön,

Szczęście zaledwię tysiącom przypadnie,

Ha istenésszel, angyal érzelemmel

Jeżeli w Bogu i z anielskim czuciem

Használni tudnák éltök napjait."

Zdołają spożyć dni swego żywota."

     Miért e lom? hogy mint juh a gyepen

Po co te łachy? Abyśmy jąk owce

Legeljünk rajta? s léha tudománytól

Paśli się na nich? I próżną wiedzą

Zabáltan elhenyéljük a napot?

Przeżarci, zmarnotrawili dzień?

Az isten napját! nemzet életét!

Dzień Boga! Życie narodu!

Miért e lom? szagáról ismerem meg

Po co te łachy? Po ich zapachu

Az állatember minden bűneit.

Człowieczej bestii rozpoznaję grzechy.

Erény van írva e lapon; de egykor

Tu na tej karcie lśni dobro; lecz kiedyś

Zsivány ruhája volt. S amott?

Była odzieniem zbójcy. A tam co jest?

Az ártatlanság boldog napjai

Szczęście niewinnych dni jaśnieje

Egy eltépett szűz gyönge öltönyén,

Na poszarpanej sukni dziewicy

Vagy egy dühös bujának pongyoláján.

Lub na szlafroku rozpustnej hetery.

És itt a törvény - véres lázadók

A tutaj prawo-- na wymytych biało

Hamis birák és zsarnokok mezéből

Stronicach z krwawych ubrań buntowników,

Fehérre mosdott könyvnek lapjain.

Sędziów fałszywych i wściekłych tyranów.

Emitt a gépek s számok titkai!

A oto maszyn i liczb tajemnice!

De akik a ruhát elszaggaták

Ci jednak, którzy rozdzierali suknie,

Hogy majd belőle csínos könyv legyen,

Aby ta piękna powstała z nich księga,

Számon kivül maradtak: Ixion

Zostali poza liczbą: na kolisku

Bőszült vihartól űzött kerekén

W bezkres pędzonym wściekłymi wichrami

Örvény nyomorban, vég nélkül kerengők.

Iksiona, w wirach nędzy opętańczej.

Az őrült ágyán bölcs fej álmodik;

Śni mędrca głowa na łożu szaleństwa;

A csillagászat egy vak koldus asszony

Astronom światy mierzy na gałganach

Condráin méri a világokat:

Ślepej żebraczki ślepota i światło

Világ és vakság egy hitvány lapon!

Na jednej karcie kruchego papieru.

Könyv lett a rabnép s gyávák köntöséből

Z odzieży tchórzów i.ludu pod jarzmem

S most a szabadság és a hősi kor

Powstała księga, która wolność głosi

Beszéli benne nagy történetét.

I bohaterów epokowe dzieje.

Hűség, barátság aljas hitszegők

Karta, co wierność i przyjaźń obwieszcza,

Gunyáiból készült lapon regél.

Z odzienia zdrajców powstała nikczemnych.

Irtózatos hazudság mindenütt!

Wszędzie szalbierstvwo i podłość kłamliwa!

Az írt betűket a sápadt levél

Martwe oblicze papierowej karty

Halotti képe kárhoztatja el.

Kłam tu zadaje pisanej literze.

     Országok rongya! könyvtár a neved,

Śmieciarnio krajów, biblioteką zwana,

De hát hol a könyv mely célhoz vezet?

Gdzie masz tę księgę, co do celu wiedzie?

Hol a nagyobb rész boldogsága? - Ment-e

Gdzie jest większości upragnione szczęście?

A könyvek által a világ elébb?

Czy dzięki książkom posunął się świat?

Ment, hogy minél dicsőbbek népei,

Posunął, patrz - im większa ludów chwała;

Salakjok annál borzasztóbb legyen,

Tym potworniejsze ich śmiecie i męty,

S a rongyos ember bőszült kebele

A pierś wzburzona człowieka w łachmanach

Dögvészt sohajtson a hír nemzetére.

O pomór woła dla swego narodu.

     De hát ledöntsük, amit ezredek

Lecz nam czy burzyć, co tysiąclecia

Ész napvilága mellett dolgozának?

W światłościach mózgu poczęły mozolnie?

A bölcsek és a költők műveit,

Dzieła poetów, filozofów dzieła

S mit a tapasztalás arany

I to, co z złotych kopalń doświadczenia

Bányáiból kifejtett az idő?

Przed nasze oczy powynosił czas?

Hány fényes lélek tépte el magát,

Olśniewających ile dusz runęło

Virrasztott a sziv égő romja mellett,

Czuwając w serca płonącej ruinie,

Hogy tévedt, sujtott embertársinak

Aby zbłąkanym, porażonym braciom

Irányt adjon s erőt, vigasztalást.

Wskazać kierunek, tchnąć wiarę i siłę.

Az el nem ismert érdem hősei,

Bohaterowie nie uznanych zasług,

Kiket - midőn már elhunytak s midőn

Przez świat wielbieni, gdy zeszli ze świata,

Ingyen tehette - csúfos háladattal

Gdy suchy laur im jedyną zapłatą,

Kezdett imádni a galád világ,

Zbawienia ludu światli męczennicy,

Népboldogító eszmék vértanúi

Czy wszyscy oni wraz z tłumem szmaciarzy

Ők mind e többi rongykereskedővel,

O sercach w próchnie i zgnuśniałych mózgach,

Ez únt fejek - s e megkorhadt szivekkel,

Z krzewicielami ciemnych namiętności,

Rosz szenvedélyek oktatóival

Czy wszyscy razem - szlachetni przez łotrów –

Ők mind együtt - a jók a rosz miatt -

Na jednym stosie spopelić się mają?

Egy máglya üszkén elhamvadjanak?

O nie, nie! To ból przeze mnie gadał,

     Oh nem, nem! amit mondtam, fájdalom volt,

Bo tylu duchów nieulękłych trudy,

Hogy annyi elszánt lelkek fáradalma,

Tyle umysłów jasnych nie zdołało

Oly fényes elmék a sár fiait

Wydźwignąć z bagna synów pohańbienia!

A sűlyedéstől meg nem mentheték!

Bo już na ziemi ledwo kącik został,

Hogy még alig bír a föld egy zugot,

Zaledwie kępka zieleni wśród piachów,

Egy kis virányt a puszta homokon

Gdzie imię „człowiek" w najwyższej jest cenie

Hol legkelendőbb név az emberé,

I gdzie odwieczny przywilej tworzenia

Hol a teremtés ősi jogai

Dziedziczy każdy, kto nosi to imię -

E névhez "ember!" advák örökűl -

Chyba że czarnym urodził się człowiek,

Kivéve aki feketén született,

Wtedy bydlęciem go nazwą panowie,

Mert azt baromnak tartják e dicsők

By chłostać biczem boskie podobieństwo.

S az isten képét szíjjal ostorozzák.

A jednak - jednak trzeba śię trudzić.

     És mégis - mégis fáradozni kell.

Oto duch nowy przebija skorupę

Egy újabb szellem kezd felküzdeni,

I poprzez dusze nowe kreśli drogi:

Egy új irány tör át a lelkeken:

Surowe ludy jaśniejszym uczuciem

A nyers fajokba tisztább érzeményt

I bardziej płodną chce natchnąć ideą,

S gyümölcsözőbb eszméket oltani,

Aby nareszcie objęły się w sercu,

Hogy végre egymást szívben átkarolják,

Władztwo oddając prawdzie i miłości.

S uralkodjék igazság, szeretet.

By najpodlejszy chłop w swej nędznej chacie

Hogy a legalsó pór is kunyhajában

Mógł rzec z ufnością: nie jestem samotny!

Mondhassa bizton: nem vagyok magam!

Posiadam braci rozliczne miliony,

Testvérim vannak, számos milliók;

Ja ich, a oni mnie bronić gotowi.

Én védem őket, ők megvédnek engem.

Cokolwiek niesiesz, nie strwożysz mnie, losie.

Nem félek tőled, sors, bármit akarsz.

Oto dlaczego upadać nie wolno.

     Ez az, miért csüggedni nem szabad.

W mrówczym wysiłku gromadźmy to wszystko,

Rakjuk le, hangyaszorgalommal, amit

Co mózg nasz twarzy w natchnionej godzinie,

Agyunk az ihlett órákban teremt.

I układając kamyk na kamyku ,

S ha összehordtunk minden kis követ,

Budujmy Babel nachodzących czasów,

Építsük egy újabb kor Bábelét,

Aż nam urośnie po gwiazdy wysokie.

Míg oly magas lesz, mint a csillagok.

A gdy zajrzawszy przez niebieskie bramy

S ha majd benéztünk a menny ajtaján,

Anielskich chórów posłyszymy dźwięki,

Kihallhatók az angyalok zenéjét,

Gdy każdą kroplę naszej ziemskiej krwi

És földi vérünk minden csepjei

Przepali płomień najwyższej rozkoszy,

Magas gyönyörnek lángjától hevültek,

Wtedy jak dawne rozejdżmy się ludy,

Menjünk szét mint a régi nemzetek,

Aby od nowa cierpliwie się uczyć.

És kezdjünk újra tűrni és tanulni.

Więc to jest los nasz, więc nie ma tu kresu?

     Ez hát a sors és nincs vég semmiben?

Nie ma, nię będzie, aż ziemia pod stopą

Nincs és nem is lesz, míg a föld ki nem hal

Razem z żywymi oblecze się w kamień.

S meg nem kövűlnek élő fiai.

Co nam więc czynić na tym świecie? Walczyć

Mi dolgunk a világon? küzdeni,

I swojej duszy wypełniać pragnienia.

És tápot adni lelki vágyainknak.

Jesteśmy ludżmi, synami ziemi

Ember vagyunk, a föld s az ég fia.

I nieba. Dusza wznoszącym jest skrzydłem.

Lelkünk a szárny, mely ég felé viszen,

Czy przeto zamiast podnośić się w niebo

S mi ahelyett, hogy törnénk fölfelé,

Mamy tu gnuśnieć i jak liche ptaki

Unatkozzunk s hitvány madár gyanánt

Z dnia na dzień błotem się karmić z bagniska?

Posvány iszapját szopva éldegéljünk?

Co nam więc czynić na tym świecie? Walczyć

Mi dolgunk a világon? küzdeni

O najwznioślejsze, ze wszystkich sił swoich.

Erőnk szerint a legnemesbekért.

Przed nami losy naszego narodu.

Előttünk egy nemzetnek sorsa áll.

Gdy go dżwigniemy z niewolnej topieli

Ha azt kivíttuk a mély sülyedésből

I w jasnym zmagań duchowych promieniu

S a szellemharcok tiszta sugaránál

Tam podniesiemy, gdzie moc nasza sięga -

Olyan magasra tettük, mint lehet,

Wtedy odchodząc ku ojcowym prochom

Mondhatjuk, térvén őseink porához:

Powiemy życiu: Dzięki za twą szczodrość,

Köszönjük élet! áldomásidat,

Dobra to była i męska robotą.

Ez jó mulatság, férfi munka volt!

1844