Tzigane, vas-y, c'est assez tangué!
Graj, Cyganie, przepiłeś zapłatę,
Ton salaire est bu, il n'est pas gagné.
Wstrzymaj stopy do tańca się rwące;
Eau claire et pain noir doublent nos soucis,
Czym jest troska o wodzie i chlebie,
Verse au verre morne un vin pour chanter.
W zimny puchar lej wina jak słońce.
C'est bien ça la vie en ce monde-ci,
Na tym świecie takie bywa życie,
Tantôt l'on y gèle et tantôt l'on cuit.
Raz się marznie, raz goreje skrycie.
Joue, profites-en, plus vite, plus fort!
Graj, Cyganie, nad skrzypcami drżyj,
Demain ton archet sera du bois mort.
Aż się smyczek postrzępi jak kij;
Au coeur le chagrin, au verre l'ivresse...
Puchar, serce całe w smutku, w winie,
Tzigane vas-y, meure la tristesse!
Graj, Cyganie, a troska przeminie!
Comme le torrent que ton sang écume,
Niech krew twoja jak nurt żywy kipi,
Que ton cerveau cogne au mur de ton front,
Niech mózg w głowie jako popiół zblednie,
Qu'au fond de tes yeux brille une comète,
Niech się struna każda stanie burzą,
Tempête de corde à coups d'archet prompt.
Oczy błysną jak komety we dnie.
Voilà que ton champ frappe en grêle sombre,
Jak grad twardy była ludzkie ziarno,
L'humaine moisson n'a que son poids d'ombre.
Gdy się siało w ową ziemię czarną –
Joue, profites-en, plus vite, plus fort!
Graj, Cyganie, nad skrzypcami drżyj,
Demain ton archet sera du bois mort.
Aż się smyczek postrzępi jak kij;
Au coeur le chagrin, au verre l'ivresse...
Puchar, serce całe w smutku, w winie,
Tzigane vas-y, meure la tristesse!
Graj, Cyganie, a troska przeminie!
Que ton chant s'accorde aux voix de l'orage,
Ucz się pieśni od dźwięcznej ulewy,
A ses pleurs, sa plainte et ses plus hauts cris.
Jakże ona płacze i narzeka;
Il dessouche l'arbre, il fend le navire,
Zmiata statki i wyrywa drzewa,
Tue bêtes et gens, étrangle la vie.
I zabija zwierza i człowieka;
La guerre en ce monde erre déchaînée,
Dziś jest wojną w świecie nieobjętym,
Le tombeau du Christ frémit en Judée.
Pękł grób Boga w tej krainie świętej.
Joue, profites-en, plus vite, plus fort!
Graj, Cyganie, nad skrzypcami drżyj,
Demain ton archet sera du bois mort.
Aż się smyczek postrzępi jak kij;
Au coeur le chagrin, au verre l'ivresse...
Puchar, serce całe w smutku, w winie,
Tzigane vas-y, meure la tristesse!
Graj, Cyganie, a troska przeminie!
Qui a murmuré, qui a soupiré?
Czyjeż to stłumione westchnienie,
Quel est cet effroi, cette chevauchée,
Co wciąż krzyczy, płacze, pędzi wściekle,
Quel moulin d'enfer moud de tels sanglots,
Kto dobija się do pował nieba,
Quelles folles mains dans le ciel cachées
Żeby niebo łkało jak młyn w piekle?
Martèlent sa voûte? Un archange noir,
Dusza, serce, spadający anioł,
Une armée vaincue en quête d'espoir?
Nadzieja, wojska, co padły za nią?
Joue, profites-en, plus vite, plus fort!
Graj, Cyganie, nad skrzypcami drżyj,
Demain ton archet sera du bois mort.
Aż się smyczek postrzępi jak kij;
Au coeur le chagrin, au verre l'ivresse...
Puchar, serce całe w smutku, w winie,
Tzigane vas-y, meure la tristesse!
Graj, Cyganie, a troska przeminie!
Le monde désert n'est plus que l'écho
Jak gdybyśmy słyszeli w pustyni,
Des rauques fureurs de l'homme insoumis.
Biednego człowieka dzikie żale
Le sifflement sec des coups fratricides;
I kij brata na braterskiej głowie,
Premiers orphelins, qu'ils vont loin, vos cris!
Pacierz sierot przy nagrobnej skale,
Entends frissonner le vol du rapace:
Sępich skrzydeł lot cichszy niż dusza,
Prométhée offert à son bec vorace!
Nieśmiertelny ból Prometeusza.
Joue, profites-en, plus vite, plus fort!
Graj, Cyganie, nad skrzypcami drżyj,
Demain ton archet sera du bois mort.
Aż się smyczek postrzępi jak kij;
Au coeur le chagrin, au verre l'ivresse...
Puchar, serce całe w smutku, w winie,
Tzigane vas-y, meure la tristesse!
Graj, Cyganie, a troska przeminie!
Qu'elle tourne donc en ses eaux funèbres
Niech się ziemia, ta oślepła gwiazda,
Cette morne terre, étoile de peu.
W gorzkiej mazi obraca na osi,
De tant de forfaits, de fausses richesses
Niech się z grzechu na zawsze oczyści
Que la purifie un torrent de feu.
I o łaskę w środku ognia prosi,
Et que vienne alors l'arche de Noë
Niech przybywa Noe na ratunek
Pour que naisse un monde enfin redimé!
I świat nowy, i nowy gatunek.
Joue, profites-en, plus vite, plus fort!
Graj, Cyganie, nad skrzypcami drżyj;
Demain ton archet sera du bois mort.
Aż się smyczek postrzępi jak kij;
Au coeur le chagrin, au verre l'ivresse...
Puchar, serce całe w smutku, w winie,
Tzigane vas-y, meure la tristesse!
Graj, Cyganie, a troska przeminie!
Vas-y! Mais non, laisse en repos tes cordes!
Graj, nie czekaj - raczej odłóż skrzypce.
Le monde aura des jours de fête encor,
Będzie jeszcze święto na tym świecie;
Quand la fatigue aura pris la tempête
Kiedy gniew się uspokoi w burzy
Et les combats mis fin aux désaccords.
I niezgoda wykrwawi się wreszcie,
Venue la paix, lors tu joueras joyeux
Wtedy zagraj ogniściej od nowa,
Pour enchanter de musique les dieux.
Byś się bogom, Cyganie, spodobał.
En ce jour-là, tu prendras ton archet,
Wtedy smyczek znów dó ręki weż
Ton sombre front sera clair de reflets.
I niech czoło rozpogodzi pieśń.
Le coeur empli du vin de l'allégresse
Niech twe serce napełni się winem,
Tu chanteras la mort de la tristesse.
Graj, Cyganie, a troska przeminie.